قولنج از سودا باشد درمانش همان است كه گذشت . اگر قولنج از خشكى تفاله‌هاى غذائى باشد علامتش ثابت ماندن درد و احساس سنگينى در يك موضع ، تشنگى و سختى جاى درد است كه با انگشت بر آنجا فشار بياورند حس مىشود و درمانش تنقيه با بوره و روغن زيتون و آب است و بايد مزاج را با حب مفتح و دو و نيم گرم صابون لينت بدهند . غذاى بيمار اگر لازم باشد آب گوشت است « 1 » و نيز بايد حقنه‌هائى كه در شماره صد و بيست و صد و بيست و چهارم در باب پنجم آمده به كار رود . اما قولنج ورمى ، علامتش داغى ، التهاب ، بىتابى و گزشى است كه بيمار همراه با تب حس مىكند و جايز نيست كه با مسهل شروع كنند زيرا به قولنج ورمى روده مىانجامد ليكن بايد فصد كنند و آهسته آهسته خون بگيرند و اگر پيشاب بند بيايد صافن و بعد باسليق را فصد مىكنند و اگر به تنقيه احتياج باشد دو دهم ليتر آب چغندر را مىگيرند و پنجاه گرم روغن كنجد ، پنجاه گرم شكر و پنج گرم بوره در آن مىريزند و بيمار را با آن تنقيه مىنمايند و اين ضماد را بر محل ورم مىنهند گل سرخ پنج جزء ، صندل و فوفل از هركدام دو جزء آرد جو بيست جزء همه را خمير مىكنند و به كار مىبرند و نيز ضماد فاروق اللين مفيد است . اگر سبب قولنج كرم روده باشد درمانش را در فصل ويژه‌اى خواهيم گفت اما علامتش تهوع زياد ، شدت درد در وقت بيرون‌روى و بيرون آمدن كرم پيش از آغاز درد است ، درمانش روغن سقز و عرق آن است . نوع ديگرى قولنج از ناتوانى قدرت دفع‌كننده روده كلفت ( قولون ) پيدا

--> ( 1 ) مراد از آب گوشت در اينجا و هر جاى ديگر كه در اين كتاب آمده عرق يا جوشانده گوشت يا شيرابه گوشتى است كه در ظرفى سربسته ريخته و درون آب جوشانده باشند . م